 |
Almancada zaman yatdimci fiillerinin Türkceye göre farkliliklari bilmemiz gereken özellikleri ve sahis zamirlerinin cekimleri. |
|
|
| .. |
Zaman yardımcı fiilleri 3 tanedir. Bunlar:
haben ve sein yardımıyla geçmiş zaman ve geçmiş zamanın hikayesi , werden ile ise gelecek zaman oluşturulur. Şimdi bu fiilleri sırasıyla inceleyelim:
Var, Sahip Olmak (Haben)
Haben yardımcı fiili üzerine almış olduğu görev mana yönünden iki türlüdür.
a) Elle tutulan, gözle görülen veya hissedilen şeyler için benim var , senin var anlamına gelir. Haben bu anlamı ile cümleye girdiğinde bağlı bulunduğu şahıs zamirine göre çekilir ve sahip olduğumuz cümlenin sonuna eklenir.
– Benim bir Evim var / Ich habe ein Haus.
– Onun bir Arabasi var / Er hat ein Auto.
b) Haben bu hakiki manasının dışında tam anlamlı fiillerle beraber bazı zamanların oluşumunda kullanılır.
Elle tutulan gözle görülen bütün mana isimleri için sahiplik bildirir. Olumsuz hali nicht veya kein olumsuzluk ekleri ile yapılır. Bu durumda, benim yok, yada ben sahip değilim anlamlarına gelir.
– Benim param var. / Ich habe Geld
– Benim param yok / Ich habe kein Geld.
– Onun Mersin’de evi var. / Er hat in Mersin ein Haus.
– Onun Mersin’da evi yok. / Er hat in Mersin kein Haus.
Elle tutulmayan gözle görülmeyen isimler için ise var yada yok kullanılır.
– Ben korkmuyorum / Ich habe keine Angst.
– Ben aç değilim. / Ich habe keine Hunger.
– Onda his yok. (O hissi duyguya sahip değil.) / Er hat kein Gefühl.
– Bizim bugün çok şansımız var. / Wir haben heute viel Glück.
Hastalık isimleri için var anlamında çoğunlukla “haben “ kullanılır .
– Benim başım ağrıyor, derken / Mein Kopf schmerzt, denmez ! Hissedilen bu ağrı için haben yardımcı fiili kullanılır. Türkçe’mizde de söylendiği gibidir.
– Benim başım ağrıyor / Ich habe Kopfschmerzen.
– Benim biraz karnım ağrıyor. / Ich habe etwas Bauchschmerzen.
Örnekler;
– Onun boğazı ağrıyor. / Sie hat Halsschmerzen.
– Sizin bir şeyiniz yok. / Sie haben nichts.
– İştahınız var mı ? / Haben Sie Appetit ?
– Benim biraz ateşim var. / Ich habe etwas Fieber.
– Onun tansiyonu çok düşük . / Er hat zu niedrigen Blutdruck.
– Benim annemde romatizma var. / Meine Mutter hat Rheuma.
– Onda sarılık var. / Er hat die Gelbsucht.
NOT: Haben zaman yardımcı fiili ile yaptığımız cümlelerde ve Türkçe cümlelerde benim, senin gibi sahiplik zamirleri kullandık.Türkçe’mizde benim ile ifade ettiğimiz şahıs zamirine Almanca’ya ben ich olarak çevirdik. Benim Sahiplik zamirine Almanca karşılığı mein dır. Bu gibi cümle kuruluşlarında mein bir fiili çekme imkanına sahip olmadığından kullanılmaz.(mein haben) olmaz.
Benim param var.
– Mein haben Geld. (yanlış / falsch)
– Ich habe Geld. (doğru / richtig)
O halde sahiplik zamirleri benim, senin anlamında ancak sadece isimler ile beraber kullanılırlar.
– Mein Kind / yavrum ,çocuğum
– Dein Haus / senin evin
– Mein Kind geht spazieren. / Benim çocuğum gezmeye gidiyor, diyebilirsiniz.
Olmak (Sein)
Dana önceki konularimizda sein zaman yardımcı fiiline biraz değinmiştik. sein Türkçe’mizde fiil bulunmayan cümlelere girer ve durum bildirirler.
– Ben hastayım / Ich bin krank,
Sein fiilinin şimdiki zamana göre çeşitli şahıs zamirleri ile olan çekimini tekrar yapalım.
Türkçe’de sıfat ile, bir fiile ihtiyac duymadan cümle kurmamız mümkün.
– Ali çok yaramaz.
Bu cümleye dikkat edersek cümlede fiilin olmadığını anlarız. Almanca’da bu gibi cümleleri yapmak için mutlaka bir fiile ihtiyaç duyarız. İşte bu tür sıfat veya isimlerin bulunduğu cümleler sein yardımcı fiili ile yapılır. Sein fiilini çekerken Türkçe anlamını bağlı bulunduğu şahıs zamirlerine göre yaparız.
ich bin… – ben…im
du bist... – sen …sin, gibi.
Türkçe’de cümledeki sıfat veya isimlerin ardına gelen eklerin her zaman “im “ “sin” v.s. olmadığını görüyoruz.
Ben şahıs zamiri ile yaptıgımız bu örneklerden de anlaşıldığı gibi Türkçe’de ismin yada sıfatların sonlarına aldıkları ekler ses uyumuna göre değişmektedir. Almanca’da ise bütün bu eklerin anlamını sein yardımcı fiilinin şimdiki zamana göre olan çekim eki bin karşılamaktadır.
Örnek cümleler
– Ben bugün biraz hastayım / Ich bin heute etwas krank.
– Sana deli oluyorum. / Ich bin verrückt nach dir
– Sen çok romantiksin. / Du bist sehr romantisch.
– Siz bugün buradamısınız ? / Sind Sie heute hier ?
– O yabancı mı ? / Ist er Ausländer ?
– O öğretmendir. / Er ist Lehrer.
– Sen bir meleksin. / Du bist ein Engel.
– Sen benim her şeyimsin. / Du bist mein alles.
– Biz evliyiz. / Wir sind verheiratet.
Gelecek Zaman (Werden)
Werden : olmak (gelecekte) …cek,..cak,…ceğim,..cağım
Werden zaman yardımcı fiili ile gelecek zaman oluşur. Bu yardımcı fiilin cümleye girdiği yerlerde eyleme yeni başlanmamıştır. Werden ile cümle oluşurken werden, bağlı olduğu isim veya şahıs zamirine göre çekilir ve eylemle ilgili fiil hiç çekilmeden mastar halinde cümlenin sonuna getirilir.
– Ben gideceğim. / Ich werde gehen.
Bu örnek cümlede yapmayı düşündüğümüz eylem veya yapacağımız iş gitmektir. Eylemle ilgili gitmek fiili cümle sonuna hiç değiştirilmeden getirilmiştir.
Werden zaman yardımcı fiilinin şahıs zamirlerine göre çekimi:
ich werde
du wirst
er,sie,es wird
wir werden
ihr werdet
sie werden
Sie werden
Werden ile teşkil edilen cümlelerde, cümle konuşulduğu an henüz eyleme başlanmamıştır.
İsterse konuşan kişi cümleye bir zaman bildiren kelime koyarak eylemin ne zaman yapılacağını bildirebilir.
– Ben yarın Mersin’e gideceğim / Ich werde morgen nach Mersin fahren.
Bu gösterdiğimiz bilgilerin yanı sıra werden in Almanca dilbilgisindeki ifade etmiş olduğu anlamı yönünden aşağıda saydığımız inceliklerinin de bilinmesi iyi olur.
1: Versicherung–teyit-tasdik
Öncelikle birinci şahıs zamiri ile yapmış olduğumuz cümlelerle karşı tarafa bu eylemi yapacağımızı teyit ve tasdik etmiş oluruz.
– Ben bugün seni ziyaret edeceğim
– Ich werde dich heute besuchen .
Bu örnek cümlede bir tasdik bulunmaktadır. Karşımızdakine böyle bir cümle ile hitap ettiğimiz zaman, bu cümlemizi dinleyen kişi belirtilen günde bizim ziyaretimizi beklemektedir. Bu durumda cümlemizde bir kesinlik vardır.
2: Aufforderung –emirsel anlamda ihtar
Eylemin oluş şekline göre daha ziyade ikinci şahıs zamiri ile kullanılır.
– Wirst du ruhig sein ? / Sesini kesecek misin ?
– Wirst du kommen ? / Gelecekmisin ?
3: Vermutung -tahmin
Bu durumda olması beklenen eylemin nasıl olacağı hakkında kesin bir kararımız olmadığından, cümleye kesinlik ifade etmeyen bir tahmin hakim olur. Bu yönlü cümlelerde werden daha ziyade üçüncü şahıs zamiri ile beraber veya dilbilgisi yönünden üçüncü şahsın yerini tutan bir isimle beraber kullanılır.
– Hava yarın soğuk olacak.
– Das Wetter wird morgen kalt.
– O yarın saat 18.00 de Konya’da olacak.
– Er wird morgen um 18.00 Uhr in Konya sein.
– Ben bu fikri savunacağım.
– Ich werde diese Meinung vertreten.
– Öğretmen yarın gelmeyecek
– Der Lehrer wird morgen nicht kommen. |
… |