 |
Almancada ismin -in hali. Herzaman wessen ? (Kimin) sorusuna cevap verir. Örnegin Alinin arabasi. Bu ev Mehmetin. Vs…Fiiler Almancada -s takisi alir. Artikellerin diger hallerde oldugu gibi durumuna ve digerlerinden ayiran farklari hep beraber inceliyelim. |
|
|
| .. |
Almanca’da ismin (in) halini yapabilmek için önce ismin Artikelini tespit eder ve ismin Artikeli “der” veya “das” ise bu Artikeller önce “des” haline çevrilir.
der Mann – adam
das Kind – çocuk
Örnek verdigimiz bu iki ismin Artikelinde adam “der” ve çocuk ise “das” ise kuralımıza göre ismin tekil halinin önünde bulunan “der” ve “das” Artikelleri “des” haline getirir ve isim (-es) veya (-s) takısı alır.
der Mann – des Mannes – adamın
das Kind – des Kindes – çocuğun
Artikeli des haline getirmek yapılması gereken birinci iş, ikinci işimiz ise ismin sonuna gelecek olan eki tespit etmektir. O halde ; yapılması gerekenleri özetlersek.
1. Önce “der” veya “das” ismi tarifleri “des” haline getirilir.
2. duruma göre isim sonuna (-es) ya da (-s) ekini alır.
Bu ilk iş, yani Artikeli “des” haline getirmekle ismin Genetiv hali bitmiş değildir. İkinci yapılması gereken şey ismin sonuna gelecek olan eki tespit etmek gerekiyor. Bu durumda her iki isim sonlarına (-es) ekini alırlar.
des Mannes – adamın
des Kindes – çocuğun
Bu iki iş sırasının yerine getirilmesinden sonra ismin (in) halini tam biter.
Hangi isimler sonuna (es) ve hangileri (s) takısı almaktadır ? diye sorsanız. Bunun için birkaç ip ucu bulunmakta:
Genetiv halde hangi isimler sonlarına (-es) ekini alırlar ?
a ) Artikelleri “der” ve “das” olup sonu ( s, ss, sch, x, tz, tsch, zt, z ) ile biten isimler.
b ) Bazı isim tamlamalarında :
Örneğin :
– Çocuğun terbiyesi (eğitimi). / Die Erziehung des Kindes.
– Günün haberleri. / Die Nachrichten des Tages.
– Allahın gücü. / Die Macht des Gottes.
– Bu adamın görüşü dir. / Das ist die Meinung des Mannes.
Bu kural yalnız der ve das artikeli alan ismiler için geçerlidir. Fakat bazı isstisne isimlerde mevcuttur.
Örneğin :
– Ayın raporu. / Der Berich des Monats.
Bazı kitap ve dergilerde stil ve üsluba uyması için (-es) in gelmesi gerekirken ismin sonuna yalnız (-s) ekinin konduğu da olabiliyor.
des Tages – des Tags, olduğu gibi. Şiir ve edebi bazı eserlerde bu hale örmek mümkün.
Hangi isimlerin sonuna ( -s ) gelir ?
a ) Son harfleri –r, -l, -m, -n ile biten isimler Genetiv hale sokulurken sonlarına yalnız (-s) ekini alırlar.
zanaatkar – der Handwerker
zanaatkarın – des Handwerkers
halka – der Haken
halkanın – des Hakens
araba – der Wagen
arabanın – des Wagens
öğretmen – der Lehrer
öğretmenin – des Lehrers
melek – der Engel
meleğin – des Engels
Sonu (ee) ile biten isimlerde durum;
yonca – der Klee
kar – der Schnee
göl – der See
Bunun gibi sonu (ee) ile biten isimler Genetiv yapılırken üçüncü bir (e) nin isme girmemesi için Genetiv hale (s) ekini gelir.
yoncanın – des Klees
karın –des Schnees
gölün – des Sees
İmla kaidelerinde de buna dikkat edilir.
Schnellaufer – hızlı çekme bandı veya hızlı koşucu, ayrı yazarsak ;
schnell – hızlı
der Läufer – koşucu dur
fakat beraber yazmak istersek üçüncü (l) harfi isme sokulmayarak iki (l) ile yazılır:
der Schnnelläufer hızlı koşucu dur
b ) Özel isimlerde
ismail‘ın – ismails
Müller’in – Müllers
Almanya’nın – Deutschlands
İngiltere’nin – Englands
Türkçe’mizde cins isim altında incelenen anne, baba, hala da Genetiv hale sokulurken (s) ekini alır.
babanın – Vaters
annenin – Mutters
amcanın – Onkels
halanın – Tantes
c ) Yabancı dillerden gelip, Almanca’ya yerleşen isimlerde sonuna (s) alır.
doktor – der Doktor
doktorun – des Doktors
resim makinası – Kamera
resim makinasının – Kameras
balkon – Balkon
balkonun – Balkons
otel – Hotel
otelin – Hotels
Gördüğümüz genel kurallar dışında zayıf çekim gurubuna giren bazı isimler ismin (in) halini teşkil ederken sonlarına (es) ve (s) ekleri yerine (en) ya da (n) takılarını alırlar. Bu guruba giren isimlerin Artikelleri “der” olup sayıları çok azdır. Örnegin, der Mensch kuvvetsiz çekim kuralına göre çekilerek Genetiv halde sonuna (en), ekini alır.
des Menschen – insanın, insan vücudu – der Körper – des Menschen
DIE Artikeli isimlerin GENETIV ‘i
Die artikeli alan bütün isimler Genetiv yapılırken yalnız Artikel değişime uğrar ve yanında Artikeli takip eden isim sonuna ( ek ) almazlar. Die Artikeli Genetiv halde DER olarak değişir. Bunun DER ve DAS Artikeli alan isimlerde olduğu gibi konu ile ilgili özel kurallar yoktur. Konuyu daha iyi anlamamız için die Artikeline sahip olan birkaç örnek verelim.
bayan – die Dame
bayanın – der Dame
kadın – die Frau
kadının – der Frau
kapı – die Tür
kapının – der Tür
Şu ana kadar Genetiv hakkında bilgiler verdim ve ismin 4 halinde ismin sonuna almış olduğu ( ek ) yönü ile en çok değişime uğrayanda “Genetiv” yani ismin ( in ) halidir. Cümle kuruluşunda da Türkçe’de olduğu gibi değil, ters olarak cümleye girerler.
Örneğin :
günün haberleri , dersek.
Almanca’da önce belirtilen şey cümlenin önünde gelir. Cümleyi buna göre düzenlersek
– Haberleri günün, die Nachrichten des Tages.
Adamın evi demek istersek, Almanca’da “evi adamın” deriz. Tekil halde bulunan “ev” cümleye hiç değişmeden girer. Şimdi bu yönlü bir kaç örnek verelim.
– Çocuğun hatası. / Der Fehler des Kindes. / ( das Kind – çocuk )
– Köyün çeşmesi. / Der Brunnen des Dorfes. / ( das Dorf – köy )
– Ağacın kökleri. / Die Wurzel des Baumes. / ( der Baum – ağaç )
– Günün haberleri. / Die Nachrichten des Tages / ( der Tag – gün )
– Adamın evi. / Das Haus des Mannes. / ( der Mann – adam )
– Dilencinin kızı. / Die Tochter des Bettlers. / ( der Bettler – dilenci )
– Paranın iktidarı. / Die Macht des Geldes. / ( das Geld – para )
– die artikeli ek almadi ve artikeli der oldu.
– Okulun öğretmenleri. / Die Lehrer der Schule. / ( die Schule – okul )
– Makinanın parçaları. / Die Teile der Maschine. / ( die Maschine – makina )
– Fabrikanın işçileri. / Die Arbeiter der Fabrik. / ( die Fabrik – fabrika )
– Firmanın geliri. / Das Einkommen der Firma./ ( die Firma – firma )
– Sendikanın toplantısı. / Die Versammlung der Gewerkschaft. / ( die Gewerkschaft – sendika )
– Fabrikanın personel şefi./ Der Personelleiter der Firma.
– İşçi Temsilcisinin oturumu. / Die Sitzung des Betriebsrat. / ( der Betriebsrat – işçi Temsilciliği ))
– Gazetenin baş makalesi. / Die Leitartikel der Zeitung./ ( die Zeitung – gazete )
– Okulun anahtarı. / Die Schlüssel der Schule. / ( die Schule – okul )
– Türkiye’nin adetleri./ Die Sitten der Türkei. / ( die Türkei – Türkiye )
– Memleketin problemleri. / Die Probleme des Landes./ ( das Land – memleket )
– Cemiyetin ahlakı./ Die Moral der Gesellschaft./ ( die Gesellschaft – cemiyet )
– Doktorun teşhisi. / Die Diagnose des Arztes. / ( der Arzt – doktor )
– Şehrin caddeleri. / Die Strassen der Stadt. / ( die Stadt – şehir )
– Usta başının görüşü. / Die Meinung des Meisters./ ( der Meister – ustabaşı )
– Denizin bilinmeyen gizlilikleri. / Die Geheimnisse des Meeres./ ( das Meer -deniz )
– O takımın maskotu. / Er ist der Talisman der Mannschaft./ ( der Talisman – maskot )
– O takımın kaptanı. / Er ist der Kapitän der Mannschaft./ ( der Kapitan – kaptan )
– Benim amcam köyün muhtarı. / Mein Onkel ist Gemeindevorsteher des Dorfes.
– Türkiye’nin sahilleri çok güzel. / Die Küsten der Türkei sind sehr schön. / ( die Türkei – Türkiye )
– Türkiye’nin insanları çok misafirperverdir. / Die Menschen der Türkei sind sehr gastftreundlich.
– Makinanın randumanı çok düşük. / Die Leistung der Maschine ist sehr gering.
– Firmanın geliri çok düşük. / Das Einkommen der Firma ist sehr gering.
– Bu çocuğun hatası idi. / Das war der Fehler des Kindes.
– Ankara Türkiye’nin baş şehridir. / Ankara ist die Hauptstadt der Türkei.
– Bay Müller okulun Müdürü. / Herr Müller ist der Direktor der Schule.
Belirsiz tanım harfleri ile GENETIV
Artikeller konusunda ele aldığımız belirsiz tanım harflerini de Genetiv hale getirebiliriz. (EIN) der ve das Artikelli isimler için belirsiz bir tanım harfidir ve “bir çocuğun” veya “bir evin” şeklinde Genetiv yapmak istedigimizde o zaman çocuğun ve evin Artikelleri kalkar.
O halde :
bir çocuğun – eines Kindes
bir evin – eines Hauses
bir adamın – eines Mannes
Buradaki isimlere ait olan Artikellerin alması gerektiği (des) in (es) ekini belirsiz isimler aldı.
Die Artikellerinde ise “ein” einer olur.
Örnek :
bir kadın – einer Frau
Belirsiz ismi tarifin olumsuz halleri ise :
der için – keines
die için – keiner
das için – keines .
Çoğul haldeki isimlerle GENETIV
Genetiv yapacağımız isim çoğul halde cümleye girmekte ise o zaman ismin (in) halindeki değişim ismin tekil halindeki gibi değildir.
Buna ait bir kaç ismi çoğul haline getirerek ismin (in) halini yapalım.
DER
der Mann – adam (tekil)
des Mannes – adamın (tekil haldeki Genetiv)
die Männer – adamlar (çoğul)
der Männer – adamların (çoğul haldeki Genetiv)
DIE
die Frau – kadın (tekil)
der Frau – kadının (tekil haldeki Genetiv)
die Fraunen – kadınlar (çoğul)
der Fraunen – kadınların (çoğul haldeki Genetiv)
DAS
das Kind – çocuk (tekil)
des Kindes – çocuğun (tekil haldeki Genetiv)
die Kinder – çocuklar (çoğul)
der Kinder – çocukların (çoğul haldeki Genetiv)
Wessen? / Kimin? Sorusuna cevap verir.
Örnekler :
– Wessen Buch ist das? / Kimin bu kitap?
– Der Mann / Adam … Das Buch ist des Mannes. / Bu adamin Kitabi.
– Die Frau / Kadin… Das Buch ist der Frau. / Bu kadinin kitabi.
– Das Kind / Cocuk … Das Buch ist das Kindes. / Bu cocugun kitabi.
– Wessen Mutter ist krank? / Kimin Annesi hasta?
– Die Mutter des Mannes ist krank. / Adamin annesi hasta.
– Die Muter der Schülerin (kiz ögrenci) ist krank / Ögrencinin annesi hasta.
– Die Mutter des Kindes ist krank. / Cocugun annesi hasta.
Ayni soruya belirsiz artikellerde cavap verelim.
– Die Mutter eines Mannes ist krank. / Bir adamin annesi hasta.
– Die Mutter einer Schülerin ist krank. / Bir ögrencinin annesi hasta.
– Die Mutter eines Kindes ist krank. / Bir cocugun annesi hasta.
Özel isimlerde nasil kullanildigina bakalim. Özel isimlerde isimler -s takisi alir.
– Wessen Haus ist das? / Kimin evi bu?
– Das ist Peters Haus. / Bu Peterin evi.
– Wessen Auto hast du gesehen? /Kimin arabasini gördün?
– Ich habe Aylins Auto gesehen. /Aylinin arabasini gördüm.
– Wessen Lied ist das? /Bu kimin sarkisi?
– Das ist Tarkans Lied. / Bu Tarkanin sarkisi.
– Wessen Sohn sucht die Polizei? / Polis kimin oglunu ariyor?
– Die Polizei sucht den (der)Sohn der Frau. / Polis kadinin oglunu ariyor.
Akkusativ Genitiv
– Wessen Auto kaufst du? / Kimin arabasini aliyorsun?
– Ich kaufe das Auto eines (der)Arztes. / Bir doktorun arabasini aliyorum.
– Wessen Tasche ist schwer? / Kimin cantasi agir.
– Die Tasche des Schülers (erkek ögrenci) ist schwer. /Ögrencinin cantasi agir.
– Alis Auto fährt schneller als Mehmets Auto. / Alinin arabasi mehmetinkinden daha hizli.
– Wessen Wohnung mietet er? / Kimin dairesini kiraliyor.
– Er mietet die Wohnung eines (der)Fraundes / Arkadasinin evini kiraliyor.
– Hast du Orhan Pamuks Buch gelesen? Orhan Pamugun kitabini okudunmu?
– Ja, ich habe sein Buch gelesen. /Evet, Onun kitabini okudum.
– Nein, ich habe sein Buch nicht gelesen. / Hayir, Onun kitabini okumadim.
Halleri tekrardan bir tabela halinde görelim.
|
… |